Martine Prange is hoogleraar filosofie van mens, cultuur en samenleving aan Tilburg University. Daarvoor heeft Prange enige tijd op professioneel niveau gevoetbald. Lezers kennen Prange dan ook misschien van opiniestukken over sport, met name vrouwenvoetbal, onder meer in deze krant. Daarnaast is Prange een kenner van twee denkers over macht: Friedrich Nietzsche en Michel Foucault. De stap van voetbal naar politieke filosofie is dan ook minder groot dan je zou denken. Macht, strijd en eerlijkheid vind je op het voetbalveld en nu ook in Pranges nieuwste boek De waarheidscrisis. Post-truth, kritiek en media.
Thematiek
De waarheid is niet per ongeluk, of door een natuurwet of toeval, in een crisis beland. Er is ‘een bewuste oorlog tegen de waarheid’ gaande, volgens Prange, met aanwijsbare vijanden die deze oorlog met strategieën en wapens voeren. Zij die zich in het kamp van de waarheid willen scharen, zullen de waarheid met hand en tand moeten verdedigen. Om dat te kunnen doen, moeten we de waarheid opnieuw begrijpen en waarderen.
Prange bespreekt de relatie tussen democratie en waarheid, filosofie en waarheid en media en waarheid. Want op die drie fronten wordt volgens de hoogleraar de oorlog gevoerd. Volgens Prange is de waarheid niet minder dan de grond van ons mens-zijn, de basis van onze nieuwsgierigheid en enthousiasme. Uiteindelijk pleit Prange voor een ‘auditieve’ democratie, waarin nieuwsgierigheid naar elkaar en de wereld burgers uitnodigt naar elkaar te luisteren in plaats van meningen te spuien.
Opvallend element
Dat Prange zich onomwonden in het kamp van de waarheid schaart, is geen pleidooi voor dogmatisme. Waarheidspluralisme is namelijk een essentieel kenmerk van een democratie: verschillende perspectieven leiden tot verschillende waarheidsopvattingen, en in een democratie tellen die allemaal mee. (…)
Typerende zinnen
‘We willen ontdekken en enthousiast vertellen over wat we hebben ontdekt en gezien, over wat we bespeuren en vermoeden. Deze nieuwsgierigheid en dit enthousiasme zijn de elementaire ingrediënten van een verdiepend en betekenisvol leven. Ze vormen daarmee het fundament van beschaving, cultuur en mens-zijn. Een goede democratische politieke orde faciliteert de ontplooiing van deze nieuwsgierigheid en bevordert de kansen voor iedereen om nieuwsgierigheid en enthousiasme de leidraad van het leven te laten zijn. Post-truth politiek vernietigt precies dit, gedreven als ze is door ressentiment, afgunst, wraakzucht en de angst om tekort te komen.’
Reden om dit boek niet te lezen
Als dit boek een manifest moet zijn om de troepen te mobiliseren ter verdediging van de waarheid en de democratie, dan is de stijl wel een beetje afstandelijk. Veel passieve zinnen, weinig taal die de lezer aanspreekt, laat staan aanspoort tot actie. Het is duidelijk dat Prange zelf de urgentie wel voelt. Maar die passie is, zeker in de eerste essays, nog niet erg aanstekelijk. Hoe komt dat? Misschien omdat niet erg duidelijk is tot welke lezers Prange zich met het betoog eigenlijk richt. Elke democratische burger? Dat denk ik niet. (…)
Reden om dit boek wel te lezen
Mocht je jezelf tot die groep rekenen, dan heb je wel degelijk goede reden om dit betoog ter harte te nemen. Want Prange overtuigt: willen we iets van onze nieuwsgierigheid en enthousiasme bewaren, dan moet waarheid ertoe doen. Ook al weten we niet wat de waarheid precies is, de oneindige zoektocht ernaar is zinvol. We moeten de waarheid verdedigen tegen haar vijanden.
De waarheidscrisis. Post-truth, kritiek en media – Martine Prange
Boom; 224 blz. € 24,90
Marthe Kerkwijk
Trouw 22 juli 2025
Lees hier het volledige artikel. Ook te lezen in je bibliotheek.
